Antykoncepcja
19-02-2008 11:35
Antykoncepcja
Antykoncepcja (anti conceptio - przeciw poczęciu) - działanie mające na celu zapobieganie zapłodnieniu. (Antykoncepcja była stosowana niemal 4000 lat temu w Egipcie, kobiety wkładały do pochwy pastę antykoncepcyjną, wykonaną z miodu, węglanu sodu i nawozu krokodyla.) Najczęściej stosowana jest z powodów:
- wiekowych - zbyt młody bądź zbyt późny wiek kobiety,
- ekonomicznych - brak środków, warunków do odpowiedniego wychowania i utrzymania rodziny,
- zdrowotnych - ciąża może pogorszyć stan zdrowia kobiety,
- genetycznych - z powodu istnienia zbyt wielkiego prawdopodobieństwa obciążenia dziecka nieuleczalną wadą genetyczną,
- gwałtu.
Antykoncepcja - zgodnie z definicją WHO (Swiatowa Organizacja Zdrowia), to działanie mające na celu zapobieżenie niezaplanowanemu poczęciu dziecka w trakcie stosunku płciowego nie wymagające od partnerów zaniechania współżycia (choćby na kilka dni). Tak więc wiele metod naturalnych, powszechnie uważanych za metody antykoncepcyjne, z definicji nei są metodami antykoncepcji.
Ze wszględu na sposób działania metody możemy podzielić na:
- naturalne
- powstrzymywanie się od stosunków w okresie jajeczkowania
- metoda kalendarzykowa
- metoda termiczna
- metoda Billingsów
- stosunek przerywany
- sztuczne
- środki doustne (pigułki hormonalne, pigułki doraźne - "po")
- metody mechaniczne (prezerwatywy, kapturki naszyjkowe, wkładki domaciczne, spirale)
- środki plemnikobójcze
- sterylizacja
- wazektomia
Zobacz porównanie skuteczności metod
Jak zabezpieczać się skuteczniej
Powstrzymywanie się od stosunków w okresie jajeczkowania - wstrzemięźliwość w czasie dni płodnych kobiety.
Trudno nazwać ją zadowalającą metodą, gdyż uzależnia ona swoje działanie od cyklu kobiety. Dodatkową wadą jest to, że plemniki, po stosunku, pozostawione w pochwie kobiety mogą przeżyćnawet do kilku dni.
Popularnie zwana kalendarzykiem małżeńskim, to inaczej metoda rytmu płciowego, zwana także metoda powściągliwości płciowej.
Polega na wyznaczaniu okresów, w których ryzyko zajścia w ciążę jest duże, i powstrzymywaniu się w tym czasie od współżycia. Zakłada się, że jajeczkowanie występuje na 14 dni przed pierwszym dniem miesiączki, plemniki są zdolne do zapłodnienia przez 3 - 4 dni po wytrysku, a jajeczko może być zapłodnione przez 2 - 3 dni. Uważa się, że "okres płodny" u kobiet regularnie miesiączkujących występuje od 9 do 16 dnia cyklu, czyli, że osoby korzystające z "kalendarzyka małżeńskiego" powinny powstrzymać się w tym okresie od niezabezpieczonych kontaktów seksualnych. Metoda ta jest jednak zawodna ze względu na możliwość występowania nieprzewidywalnych zmian przebiegu cyklu miesiączkowego.
Metoda termiczna
Metoda ta oparta jest na założeniu, że bezpośrednio po owulacji wzrasta temperatura ciała kobiety oraz że w cyklu występuje tylko jedno jajeczkowanie. Zakłada się, że wzrost temperatury ciała, mniej więcej w połowie cyklu, świadczy o owulacji. W związku z tym zaleca się zachowanie wstrzemięźliwości seksualnej w okresie rozpoczynającym się na cztery dni przed wzrostem temperatury ciała i kończącym w trzecim lub czwartym dniu po owulacji. Metoda polega na obserwacji temperatury w czasie całego cyklu i zaznaczaniu jej na wykresie. Przy przestrzeganiu wstrzemięźliwości i prawidłowej interpretacji zmian temperatury skuteczność tej metody jest dość duża.
Warunki mierzenia temperatury ciała
Podstawowa temperaturę mierzymy:
- po przynajmniej trzygodzinnym śnie,
- bezpośrednio po przebudzeniu,
- nie wychodząc z łóżka,
- przez ok. 5 min. (lub krócej, zależy od termometru)
- przez cały cykl w tym samym miejscu (pod pachą, w pochwie, w odbycie),
- przez cały cykl tym samym termometrem,
- zawsze o tej samej porze (ale między godz. 4:00 a 10:00),
- zapisujemy temperaturę od razu po zmierzeniu (chyba, że mamy termometr elektroniczny z pamięcią pomiaru),każdy cykl zapisujemy na osobnej karcie pomiaru.
Wzrost temperatury ciała jest rozpoznawalny, gdy różnica wynosi 0,2oC lub więcej pomiędzy najwyższą z sześciu ostatnich niższych, a trzecią z następujących po sobie, niezakłóconych, wyższych temperatur. Podwyższony poziom to okres płodny w cyklu miesięcznym. Spadek temperatury świadczy o zakończeniu jajeczkowania, a dni, które po nim następują są dniami niepłodnymi i kobieta nie zajdzie wtedy w ciążę.
Na karcie zapisujemy zawsze czynniki, które mogły mieć wpływ na pomiar temperatury.
Metoda ta polega na obserwacji śluzu szyjkowego, który zmienia swoje właściwości w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego. Okres płodności rozpoczyna się w momencie, gdy śluz jest przezroczysty, obfity i rozciągliwy. Dzień najbardziej płodny przypada na ostatni dzień występowania śluzu. Nie zawsze najobfitsze wydzielanie śluzu przypada na dzień owulacji. Jajeczkowanie następuje tuż po szczycie wydzielania śluzu. W ciążę można zajść do trzeciego dnia wydzielania śluzu. Okres niepłodności trwa od tego czasu do następnej miesiączki. Jeżeli w tym momencie występuje śluz, to jest lepki i gęsty, a przez to nie przepuszcza plemników, obumierają one po ok.8-12 godzinach pod wpływem kwaśnego odczynu pochwy. Miesiączka rozpoczyna się od 12 do 16 dni po szczycie wydzielania śluzu.
Sposób sprawdzania śluzu:
Należy włożyć jeden lub dwa palce głęboko do pochwy, tak aby dotknąć szyjki macicy. Śluz pobrany z przedsionka pochwy może być niemiarodajny. Po tej czynności należy dokładnie obejrzeć wydobyty śluz i określić jakie ma cechy. Niestety problem z prawidłowym rozpoznaniem może mieć kobieta po poronieniu, porodzie, ze stanami zapalnymi narządów rodnych. Także dzień po stosunku, gdyż wtedy śluz się upłynnia (następuje lubrykacja śluzu szyjkowego).
Polega na wycofaniu prącia z pochwy tuż przed wytryskiem nasienia. W przeciwieństwie do innych metod naturalnych nie jest on związany z okresową wstrzemięźliwością.
Metoda ta wymaga opanowania i pewnego doświadczenia u mężczyzny oraz umiejętności warunkowego odruchu przerywania stosunku. Dlatego też nie powinni jej stosować mężczyźni mało doświadczeni, pobudliwi, chwiejni emocjonalnie, ze skłonnością do przedwczesnego wytrysku.
Należy także pamiętać o tzw. kropelkowaniu, które polega na wydaleniu niewielkiej ilości plemników tuż przed wytryskiem nasienia. Plemniki te mogą spowodować zapłodnienie, dlatego też skuteczność tej antykoncepcji jest bardzo mała. Poza tym u mężczyzn może ona niekiedy prowadzić do nerwic seksualnych, skłonności do przedwczesnego wytrysku, a z czasem nawet do impotencji.
Prawie wszystkie pigułki antykoncepcyjne zawierają dwa rodzaje hormonów. Hormony ciążowe (odpowiednik progesteronu) i hormony żeńskie (odpowiednik estrogenu). Pigułki należy przyjmować codziennie o tej samej porze przez 21 dni. Następnie należy zrobić siedmiodniową przerwę w przyjmowaniu tabletek, po czym przez kolejne 21 dni przyjmować itd.
Obecność hormonów w codziennie przyjmowanej pigułce naśladuje obecność naturalnych substancji hormonalnych i powoduje, że wysyłane są sygnały do przysadki mózgowej. W rezultacie w przysadce dochodzi do obniżenia wydzielania FSH (hormonu folikulotropowego) i LH (hormonu luteinizującego) co zapobiega wzrostowi i uwalnianiu komórek jajowych z jajnika. Nie ma możliwości zapłodnienia, gdy nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej.
Po zaprzestaniu zażywania tabletek antykoncepcyjnych występuje krwawienie wskutek odstawienia, co sprawia wrażenie miesiączki (i tak jest traktowane przez kobiety).
Oprócz działania antykoncepcyjnego, pigułki mają również wpływ na samopoczucie. Wpływają na zmniejszenie objawów napięcia przedmiesiączkowego, zmniejszają intensywność krwawienia miesiączkowego, regulują cykl miesiączkowy. Zapobiegają również stanom zapalnym przydatków, osteoporozie, zmniejszają ryzyko zachorowania na raka jajnika, błony śluzowej macicy i jelita grubego.
Ze względu na skład pigułki można podzielić na:
- jednofazowe - wszystkie tabletki w opakowaniu mają ten sam skład;
- dwufazowe - są to dwa rodzaje tabletek o różnej dawce progestagenu w jednym opakowaniu (najrzadziej stosowane);
- trójfazowe - opakowanie zawiera trzy rodzaje tabletek o różnej zawartości etinylestradiolu i progestagenu. Zaleca się je przy nietolerancji tabletek jednofazowych, a zwłaszcza w sytuacji zmian nastroju, obniżenia libido, nieregularnych plamień czy kłopotów z cerą.
Antykoncepcja - Orto-Tricyden Najczęściej stosowane są jednak preparaty jednofazowe, gdyż mają najmniejszą zawartość hormonów. Tabletki jednofazowe mają różne proporcje etinylestradiolu i progestagenu. Pigułki o szczególnie nasilonym działaniu erogennym zaleca się głównie kobietom, mającym kłopoty z cerą czy przetłuszczającymi się włosami i nadmiernym owłosieniem. Pigułki o małej zawartości estrogenu i przewadze działania progestagennego jest najlepsze dla kobiet o kobiecych kształtach, ładnej cerze, obfitych miesiączkach i skarżących się na bóle przed miesiączką. Pigułki o działaniu zrównoważonym zaleca się kobietom, które nie mają problemów hormonalnych.
Tabletki antykoncepcyjne rzadko powodują tycie. Uwarunkowane jest to głównie wiekiem kobiety, gdyż z biegiem lat zmienia się budowa ciała i rozmieszczenie tkanki tłuszczowej.
Jest metodą zapobiegania niepożądanej ciąży, którą można zastosować w przypadkach, gdy doszło już do niezabezpieczonego stosunku (np. w sytuacji, gdy w czasie stosunku doszło do pęknięcia prezerwatywy). Najczęściej stosowaną metodą jest przyjmowanie specjalnych pigułek hormonalnych. Doraźne zapobieganie ciąży nazywane jest także antykoncepcją w nagłych przypadkach lub antykoncepcją po stosunku. W języku angielskim pigułki stosowane w antykoncepcji doraźnej są znane jako day after pills.
Nadają się do tego pigułki, które zawierają bardzo dużą dawkę hormonów (estrogenów i progestagenów). Jednakże należy pamiętać aby pierwszą dawkę przyjąć nie później niż 72 godziny po niezabezpieczonym stosunku, druga dawkę 12 godzin po pierwszej. W Polsce lek dostępny jest tylko w aptekach i na recepty.
Przeciwwskazania do antykoncepcji doraźnej są takie same jak w przypadku przyjmowania pigułki dwuskładnikowej. Efektami ubocznymi zażycia pigułki "po" są nudności, wymioty, bóle głowy. Trwają one jednak przeważnie tylko dobę. Mogą się również pojawić krwawienia, plamienia z dróg rodnych i rozregulowanie cykli miesiączkowych.
Stosowanie tego rodzaju pigułki nie jest aborcją - pigułka ta zagęszcza śluz w pochwie i blokuje przedostanie się plemników, a więc uniemożliwia zapłodnienie.
Prezerwatywa jest jednym z najpowszechniej stosowanym środkiem antykoncepcyjnym dla mężczyzn. Tworzy ona barierę powstrzymującą nasienie, które podczas wytrysku (ejakulacji) dostaje się do pochwy. Obecnie na rynku dostępne są prezerwatywy w pełnej gamie kolorów, smaków, zapachów i rozmiarów.
Kapturki naszyjkowe, dopochwowe
Kapturek naszyjkowy jest to mechaniczny środek antykoncepcyjny. Ma średnicę od 2 do 5 cm. Po założeniu należy go usunąć w ciągu 24 godzin. Zakładania uczy lekarz podczas wizyty.
Jest to niezbyt skuteczna metoda antykoncepcyjna, nie chroni również przed zakażeniami i chorobami przenoszonymi drogą płciową.
Antykoncepcja - diafragma Błony dopochwowe są wykonane z gumowej błony, która jest rozciągnięta na sprężystym pierścieniu. Błony mają średnice od 6 do 9 cm i muszą być dopasowane przez lekarza. Umieszczenie błony jest dużo łatwiejsze niż kapturka. Po spłaszczeniu pierścienia w palcach wprowadza się go do przedsionka pochwy, a następnie do szyjki macicy. Przednia część błony powinna znaleźć się pod spojeniem łonowym w okolicy przedniego sklepienia pochwy. Wtedy puszczamy pierścień i on przyjmuje swój pierwotny kształt. Prawidłowo założona błona powinna dość szczelnie oddzielić górną część pochwy. Należy ja używać tylko i wyłącznie z kremami i piankami antykoncepcyjnymi. Błona powinna pozostać w pochwie 6 do 12 godzin po stosunku.
Wkładki wewnątrzmaciczne (spirale)
Spirale, wbrew swojej potocznej nazwie wcale nie maja takiego kształtu. Najczęściej przypomina ona swym kształtem literę T, bądź cyfrę 7. Ma 4-5 cm długości i wykonana jest z plastiku. Ich pionowe ramię może być pokryte miedzią lub zawierać zbiorniczek z hormonem. Wszystkie mają plastikowe żyłki wystające poza szyjkę macicy (nie wystają poza pochwę). Dzięki nim łatwiej ja usunąć.
Mechanizm działania wkładek wewnątrzmacicznych (spirali) nie jest nadal w pełni poznany. Większość (te bez zbiorniczka z hormonami) ma wyłącznie mechaniczne działanie, utrudniające ruch plemników. Dzieje się tak dlatego, że spirala powoduje jałowy (pozbawiony bakterii) odczyn zapalny. Jony miedzi dodatkowo unieruchamiają plemniki. Wkładka antykoncepcyjna zmienia także śluzówkę macicy przez co uniemożliwia zagnieżdżanie się wczesnej formy zarodka w błonie śluzowej macicy.
Wewnątrzmaciczne wkładki antykoncepcyjne sprzedawane są wyłącznie w aptece, ale niekoniecznie na recepty i muszą być zakładane przez lekarzy ginekologów. Używa się do tego narzędzi ginekologicznych i specjalnego aplikatura. Jest to wąska tubka, którą wsuwa się przez pochwę i szyjkę macicy. Podczas zakładania "spirala" jest złożona. Prawidłowy kształt przyjmuje dopiero w macicy. Lekarze preferują zakładanie wkładek podczas miesiączki, gdyż wtedy ujście szyjki macicy jest bardziej otwarte, a prawdopodobieństwo iż kobieta jest w ciąży znikome.
Wkładki są stosunkowo drogie, ale w przeliczeniu na okres trwałości może (i na pewno) się opłaca. Większość wkładek działa skutecznie przez 5-6 lat, w zależności od typu.
Skuteczność wkładki wewnątrzmacicznej według indeksu Pearla wynosi od 0,3 do 2,0. Przy czym najwięcej niepożądanych ciąż pojawia się w okresie bezpośrednio po założeniu wkładki, bo wtedy jest największe ryzyko, że spirala się przemieści lub nawet wypadnie.
Zazwyczaj w formie pasty, kremu, bądź kapsułek aplikowanych do wnętrza pochwy.
SterylizacjaSterylizacja u kobiety polega na wycięciu jajników lub podwiązaniu jajowodów za pomocą laparoskopii. Uniemożliwia to transport komórki jajowej do jajowodu. Sterylizacja jest najskuteczniejszą metodą antykoncepcyjną, jednak jest ona nieodwracalna - tzn. po jej zastosowaniu już nigdy nie może dojść do zapłodnienia. Jest to zabieg operacyjny. Nie wpływa na aktywność seksualną. Sterylizacja nie wywiera patologicznego wpływu na produkcję hormonów płciowych i nie zakłóca rytmu cykli miesiączkowych.
To zabieg chirurgiczny, który polega na trwałym pozbawieniu mężczyzny zdolności do płodzenia. Polega na podwiązaniu nasieniowodów, Dzięki za wszystko małemu nacięciu moszny. Organizm produkuje plemniki, jednak nie są one już transportowane i podczas wytrysku sperma już ich nie zawiera. Warto pamiętać, że przez pierwsze dwa miesiące można jeszcze wykryć plemniki w spermie, dlatego należy stosować dodatkowe zabezpieczenie.
Warto dodać, że w chwili obecnej zarówno sterylizacja jak i wazektomia są w Polsce zabronione.
Skuteczność metod antykoncepcji wyraża się za pomocą wskaźnika Pearla (opracowanego w 1932 roku przez Raymonda Pearla), określa liczbę ciąż wśród 100 kobiet stosujących daną metodę antykoncepcji w ciągu roku. Czyli jeżeli wskaźnik wynosi 10 oznacza to, że na 100 kobiet stosujących tę metodę w ciągu roku, 10 zaszło w ciążę. Im więc wskaźnik niższy, tym metoda skuteczniejsza. Poniższa tabelka przedstawia porównanie wskaźników Pearla dla poszczególnych metod antykoncepcji.
Wskaźnik typowego stosowania, oznacza, że metoda nie zawsze była stosowana w sposób prawidłowy.
Wskaźnik idealnego stosowania, oznacza, że metoda byłą podczas każdego stosunku stosowana w sposób prawidłowy.
| Metoda | Wskaźnik typowego stosowania | Wskaźnik idealnego stosowania |
| Sterylizacja | ||
| Sterylizacja męska | 0.15 | 0.10 |
| Sterylizacja kobieca | 0.5 | 0.5 |
| Antykoncepcja hormonalna | ||
| Implanty (Norplant) | 0.09 | 0.09 |
| Iniekcje hormonalne (Depo-Provera) | 0.3 | 0.3 |
| Tabletki antykoncepcyjne (Estrogen/Progesteron) | 5 | 0.1 |
| Minipigułki (Cerazette) | 5 | 0.5 |
| Wkładki wewnątrzmaciczne (IUDs): | ||
| Copper T | 0.8 | 0.6 |
| Progesterone T | 2 | 1.5 |
| Mechaniczne: | ||
| Prezerwatywa męska1 | 14 | 3 |
| Diafragma2 | 20 | 6 |
| Gąbka dopochwowa (u nierodzącej uprzednio)3 | 20 | 9 |
| Gąbka dopochwowa (u rodzącej uprzednio)3 | 40 | 20 |
| Kapturek naszyjkowy (u nierodzącej uprzednio)2 | 20 | 9 |
| Kapturek naszyjkowy (u rodzącej uprzednio)2 | 40 | 26 |
| Prezerwatywa kobieca | 21 | 5 |
| Chemiczne: (pianki, żele, globulki) | 26 | 6 |
| Metody naturalne: | ||
| Stosunek przerywany | 19 | 4 |
| Naturalne Metody Planowania Rodziny (kalendarzyk, termiczna, objawowa) | 25 | 1-9 |
| Bez stosowania antykoncepcji | 85 | 85 |
*
1 Używane bez dodatków środków plemnikobójczych
2 Używane w połączeniu ze środkami plemnikobójczymi
3 Zawiera środki plemnikobójcze
Opracowane Na podstawie: Pregnancy Rates for Birth Control Methods by FDA
Jak więc skutecznie się zabezpieczać?
Co z tego, że będę stosował skrupulatnie wybraną metodę, skoro według wskaźnika... i tak kiedyś "wpadnę"?
Zawsze lepiej jest stosować kilka metod jednoczśnie, w przypadku gdy jedna zawiedzie, zawsze pozostaje ta druga.
Oczywiście i w tym przypadku istnieje prawdopodobieństwo, że obydwie zawiodą, ale jest już ono o wiele mniejsze. Jakie? Poniżej przykład:
Stosunek przerywany (4 - 19) + prezerwatywa męska (3 - 14). Dla opcji "najbardziej optymistycznej przyjmijmy 4 i 3
teraz mnożymy przez siebie stosunki prawdopodobieństwa, aby otrzymaćwynik który obrazuje kiedy zawiodą obie metody:
(4/100) * (3/100) = (4 * 3) / (100 * 100) = 12/10000. Jeżeli chcemy to zobrazowaćw indeksie Pearla, dzielimy wynik przez sto, otrzymujemy: 0,12 W wersji najmniej optymistycznej (19 i 14) wynik ten wynosi: 2,66
Jeszcze tylko wyniki dla tabletki hormonalnej oraz stosunku przerywanego: (0,004 - 0,95)
Osobiście cieszę się z wyniku - jest dużo "przyjemniejszy", niż przy tylko jednej metodzie. Mimo wszystko, wciąż pozostaje niedosyt, że nic nie jest pewne i bezpieczne.